Shkatërrohet Finiqi, shkulet bunkeri e gërmohet pa leje


fshatarët që rropaten për bukën e gojës duke thyer bunkerët e Finiqit e kanë kuptuar qartë filozofinë e kësaj pune: Prish, merr, grabit e ik tutje. Në këtë vend nuk e rruan asnjeri.

Auron Tare: Çfarë bëni këtu, more çuna? 

Fshatari: Ja, shkulim bunkerët. 

Auroni: Po kjo është zonë arkeologjike, e dini? 

Fshatari: Po, e dimë. 

Auroni: Kush është drejtor këtu? 

Fshatari: Një drejtor i ri, një Pano Gunari. 

Auroni: Po ai…, ju ka lejuar? 

Fshatari: (nuk di ç’të thotë). 

Auroni: Do ta bëjmë problem tek ministri i Kulturës. 

Fshatari: Ai, i vrarë, nuk e rruan për ministrin e Kulturës. E ka vënë në këtë punë deputeti, Astrit Patozi. Ai dha lejet e gjithë Sarandës dhe nuk e preku njeri. 

Dialogu i mësipërm u zhvillua pikë për pikë pardje, në majën e Akropolit të Finiqit, me disa banorë të zonës të cilët po shkulnin bunkerët e komunizmit. Të rrënuar ekonomikisht, të nxirë nga dielli e të vyshkur nga hallet, me lopata dhe kazma po mundoheshin të shkulnin betonin dhe me varé të nxirrnin hekurin e tyre. Duhet të jesh në vështirësi të madhe që të merresh me këtë punë të rëndë dhe mjaft të lodhshme. Fshatarët e shkretë, të cilët janë të braktisur në hallet e tyre, mundohen të nxjerrin si munden bukën e gojës. Me sa duket edhe duke shkatërruar bunkerët dhe monumentet e kulturës këtu në majë të Finiqit antik.

Por, në kontrast me këta fshatarë të mjerë, janë ata të cilët bukën e gojës e kanë të siguruar nga taksat që ne paguajmë për të mbrojtur trashëgiminë tonë: Burokratët e Ministrisë së Kulturës, të cilët nuk kanë pse bredhin maleve e shkrepave për të shkulur bunkerë, pasi paguhen për të mbrojtur kulturën tonë nga zyrat e ngrohta që kanë. Por qyteti antik i Finiqit, një prej qendrave arkeologjike më të rëndësishme të rajonit, vazhdon të qëndrojë i braktisur dhe i harruar nga këta burokratë sharlatanë. Shteti ynë, që ne të lindurit e vet ka krijuar një Ministri të Kulturës, e cila ka për detyrë të mbrojë Trashëgiminë Kombëtare. Ministria jonë e Kulturës ka edhe një Drejtori Rajonale në Sarandë me nja 13 a 15 punonjës që paguhen për të ruajtur, mbrojtur e promovuar Finiqin dhe gjithë monumentet e tjera përqark. Kjo drejtori, e cila është e mbushur me derdimenë partiakë, me parukiere province dhe me ish-magazinierë ka vite që vetëm vegjeton dhe numëron monumentet që po bien, zonat arkeologjike që po shkatërrohen dhe objektet që po grabiten.

Për vite me radhë i kam i shkruar, i jam ankuar apo i kam telefonuar një tjetër derdimeni partiak që rri në krye të trashëgimisë sonë kulturore. I kam telefonuar për Finiqin që grabitet rregullisht, për Guroren Antike të Butrintit që u rrafshua nga buldozerët, për Tumat e Bajkajt që u zhdukën përfundimisht, për Tempullin e Çukës që u mor për gur, Kishën e Mesopotamit që po rrënohet, për vjedhjet masive të biletave të Butrintit që bënte një miku i tij arkeolog në detyrë, për vjedhjet e anijeve të mbytura për skrap, për shtëpitë karakteristike të Sarandës që prisheshin për pallate e për plot kusure të tjera. Ky personazhi i lartë i trashëgimisë që vetëm qesh në TV, udhëton nëpër konferenca jashtë shtetit për trashëgiminë shqiptare, kap ndonjë lek me projektet nga organizatat e huaja si konsulent, apo Universitetin ku jep leksione të jashtme e fut në projekte restaurimi pasi vetë është Drejtori i Trashëgimisë. Kam një listë të gjatë monumentesh të cilat janë shkatërruar, zhdukur apo dëmtuar gjatë periudhës që ky kokosh i ngrehur drejton Trashëgiminë tonë Kombëtare. Deri më tani ka mbajtur shënim dhe si zakonisht ka qeshur teksa monumente të tëra janë zhdukur nga faqja e dheut. Jo më larg se para dy ditësh, një tjetër grabitje është bërë në Finiq. Në shtëpinë me peristil është gërmuar dhe prishur një zonë e madhe e këtij monumenti dhe me siguri që Drejtori i Trashëgimisë, arkeolog me profesion, rri e bën sehir grabitjen e radhës.

Megjithatë, në majën e Akropolit të Finiqit më bëri përshtypje shumë ndjesia që këta fshatarë hallexhinj kishin për punët e Trashëgimisë. “Nuk e rruan për ministrin” më thanë ata në dialektin jugor, për drejtorin e ri të Monumenteve të Kulturës të Sarandës, njëkohësisht edhe Drejtor i Parkut Arkeologjik të Finiqit. Fshatarët, me zgjuarsinë e tyre e kanë kuptuar qartë situatën. Drejtori i ri është dora e deputetit dhe me sa duket ministri i Kulturës as që ka tagër të merret me emërimet e pozicioneve të Trashëgimisë. Nuk e di nëse ky personazh e pyet shumë ministrin apo jo, por zgjuarsia e fshatarëve depërton përmes asaj që ne si qytetarë të thjeshtë shikojmë në fasadë. Drejtori i ri i Monumenteve apo më saktë ish-Drejtori i Urbanistikës së Sarandës është një zotëri me emrin Pano Gunari. Unë nuk e njoh personalisht këtë zotëri, as nuk kam pasur nevojë ta njoh dhe as më ka lidhur ndonjë gjë me të. Por kushdo që ka sy në ballë e shikon qartë se çfarë batërdie është bërë në Sarandë, me ndërtime pa asnjë plan, kontroll, kriter apo shije estetike profesionale. Zotërisë në fjalë, që ka drejtuar urbanistikën e Sarandës dhe nuk ka lënë në këmbë asnjë një banesë historike për be, tashmë i varen çelësat e 105 monumenteve të Kategorisë së Pare për t’i mbrojtur. Saranda, e cila dikur kishte një mori ndërtesash të mrekullueshme me arkitekturë mesdhetare të ndërtuara në harmoni me peizazhin, është shndërruar në një qytet kaotik, me ndërtesa të cilat i zënë frymën njëra-tjetrës. Një qytet të cilit i është vrarë e ardhmja dhe atentatorët kryesorë të vrasjes së qytetit të Sarandës janë ish-kryetari i Bashkisë, Edmond Gjoka, i cili tashmë është Drejtor i Universitetit të Sarandës dhe ish-shefi i tij i Urbanistikës, drejtori i tanishëm i Monumenteve të Kulturës, Pano Gunari.

As njëri dhe as tjetri nuk janë para drejtësisë për të dhënë llogari për shkatërrimet që i kanë bërë qytetit, por njëri tani edukon brezin e ri dhe tjetri ruan monumentet e Kulturës.

Me sa duket, fshatarët që rropaten për bukën e gojës duke thyer bunkerët e Finiqit e kanë kuptuar qartë filozofinë e kësaj pune:

Prish, merr, grabit e ik tutje. Në këtë vend nuk e rruan asnjeri.

Auron Tare

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s